Wat is het doel van HADES?
Als het gaat over het veilig bergen van radioactief afval, spreken we over honderdduizenden tot miljoenen jaren. Dan bieden geologische formaties de stabiliteit die nodig is. Constructies gemaakt door de mens, ongeacht hoe geavanceerd ze zijn, zijn immers niet stabiel op deze enorme tijdschaal door corrosie, weersomstandigheden of onvoorziene omgevingsveranderingen. Bovengrondse installaties zijn onderhevig aan klimaatverandering, erosie en maatschappelijke ontwrichting. Diepe geologische formaties zijn daarentegen al tientallen miljoenen jaren vrijwel onveranderd en geïsoleerd van veranderingen en natuurrampen aan de oppervlakte. Dankzij hun voorspelbare fysische en chemische eigenschappen kunnen wetenschappers hun gedrag op lange termijn zeer goed te modelleren. Om die reden wordt diepe geologische berging erkend als de meest betrouwbare en definitieve oplossing voor het bergen van hoogradioactief afval, doordat de veiligheid passief verzekerd wordt, zonder afhankelijk te zijn van onderhoud of opvolging, gedurende langdurige geologische periodes.
Het ondergronds onderzoekslaboratorium HADES biedt de mogelijkheid om diepe berging op een veilige manier en onder realistische omstandigheden te onderzoeken en aan te tonen dat het technisch haalbaar is. Dit maakt het mogelijk een afvalberging te realiseren die voldoet aan alle veiligheidscriteria. De uitbreiding van het HADES-laboratorium met een tweede schacht, de verbindingsgalerij en de dwars opgebouwde PRACLAY-galerij heeft aangetoond dat het haalbaar is om de belangrijke elementen te bouwen die nodig zijn voor een diepe berging, volgens het huidige Belgische referentieconcept.
Het Belgisch programma over radioactief afval management
HADES, uitgebaat door EURIDICE, is van cruciaal belang in het Belgisch onderzoeksprogramma over berging van radioactief afval. Dit programma wordt uitgevoerd door NIRAS, in samenwerking met het SCK CEN in het kader van een publiek-publieke samenwerking. Partners zoals Belgoprocess, Tractebel, Fanc en hun technische tak BelV, spelen een sleutelrol in dit Belgisch programma. De know-how die is opgebouwd tijdens de bouw van HADES en het EURIDICE-team is ook relevant bij andere aspecten voor het beheer van radioactief afval. De expertise op het gebied van instrumentatie en monitoring is bijvoorbeeld ook van groot belang voor de NIRAS oppervlaktebergingssite te Dessel, waar laag- en middelactief, kortlevend radioactief afval zal worden opgeslagen.
Het huidige concept
Het huidige concept voor de diepe berging van hoogactief- en/of langlevend radioactief afval omvat de constructie van een geologische opslagfaciliteit in weinig verharde klei op een referentiediepte tussen 200 en 600 meter. Deze faciliteit zal een meerlagig barrièresysteem omvatten dat het hoogactieve, warmte-afgevende afval volledig insluit tijdens de thermische fase (de periode van enkele duizenden jaren waarin het afval nog steeds warmte afgeeft).
In HADES bestuderen we dit type gesteente en evalueren we de mogelijke verstoringen van de klei op grote schaal onder in situ condities.
Het Belgisch beleid
Met het koninklijk decreet van 2022 legde de federale overheid de eerste belangrijke wettelijke basis voor de diepe opslag van hoogradioactief en/of langlevend radioactief afval. Er moeten echter nog veel stappen worden gezet voordat een dergelijke installatie kan worden gebouwd, aangezien er tot op heden nog geen locatie of gastgesteente is gekozen.
NNIIRRAASS vveerrtteelltt oovveerr hheett BBeellggiisscchhee bbeelleeiidd
Zijn er nog ondergrondse laboratoria in Europa? Op welke diepe en in wat voor gesteente zijn deze uitgegraven? Ontdek het hier.
Hoe zit het met het Belgische radioactieve afval?
De communicatiedienst van EURIDICE maakte in 2019 een film om de status van het Belgische radioactieve afval toe te lichten. Sindsdien zijn belangrijke mijlpalen bereikt:
- In oktober 2022 werd een koninklijk besluit uitgevaardigd waarin diepe berging wordt aangeduid als de voorkeursoplossing voor het Belgische hoogradioactieve en/of langlevende afval. Dit besluit bevatte ook een oproep om het besluitvormingsproces vorm te geven in samenwerking met het brede publiek.
- In september 2025 werd de bouw van de NIRAS oppervlaktebergingssite voor de definitieve berging van laag- en middelactief, kortlevend afval officieel gestart.